II. Liderlikte Karar Verme

Antrenör ve Lideri II

II. Liderlikte Karar Verme

Liderlikte önemli konulardan biriside  antrenörün karar verme şekliyle ilgilidir.  Bilindiği gibi otoriter bir liderin bulunduğu ortamda verilecek kararda yetkili tek kişi antrenördür. Antrenör aldığı kararın her türlü sonuca hazırdır.Diğer taraftan demokratik lider, sporcularında karara katılmalarını ister. Bir takımda antrenörün dışında sporcuların karara katılmaları sosyal bir süreçtir.Kararın antrenörün dışında diğer kişiler tarafından alınması, alternatif  kararların fazla olmasını artırmaktadır ve dolayısıyla en doğru karar verilememektedir. Genellikle   takımda işlerin iyi gitmediği durumlarda karara sporcuların katılması gereksiz zaman yitimi olabilmektedir.Son bir karar şekli bırakınız yapsınlar-bırakınız geçsinlerdir, burada lider var mıdır yok mudur pek belli değildir. Burada antrenör her zaman sporcuların isteğini yerine getirir ve onların almış olduğu kararı uygular.
Liderlikte alınan kararın uygulanması bu bağlamda üç şekilde olmaktadır. Otoriter karar şekli ve nihai kararın antrenör tarafından verildiği bir karar şeklidir. İkincisi, katılımcı karar şeklidir. Burada karar antrenörün da içinde bulunduğu  bir gurup tarafından verilir. Üçüncüsü temsilci yoluyla karar verme şeklidir. Burada antrenör karar vermek için bir yada daha fazla kişiyi görevlendirir. Aşağıda  çeşitli alt guruplarda  kararın nasıl alındığıyla ilgili yapılan bir çalışmaya ilişkin sonuçlar gösterilmiştir ( Tiryaki-2000).

III. Spor Liderliğinin Çok Boyutlu Modeli

İyi bir lider ne zaman demokratik ve ne zaman otokratik olacağını bilmeli ve olabildiğince demokratik olmalıdır. İyi bilmelidir ki kendisi ile birlikte çalışanlar insan unsurudur robot değildir. (Boşgelmez-1993) Spor takımlarının  formel organizasyonlarının  betimleyen yapısına uyun  olduğu düşünülmüştür. Bununla birlikte spor takımlarının  iş ortamından ayrıldığı en büyük özellikler olarak şunları göstermektedir.

1. Belirgin bir  kimlik
2. Üyelerin konumlarına yada statülerini gösteren  tam bir isim listesi
3. Belli hedeflere ulaşmak için görev paylaşımı ve planlı, düzün bir program
4. Üyelerin bir konumdan  diğer bir konuma geçmelerini veya bütünüyle  transferlerini sağlayan işlemler .

Bunların yanı sıra sportif ortamdaki görev de en belirleyici fark olarak ele alınmaktadır. Spordaki görevler o görev için belirlenen kurallar ve performans gereklerine göre  kesin olarak belirlenmiştir.Sporda bir görevi yerine getirmedeki farklılıklar, teknik ayrıntılar bellidir. Örneğin, filenin veya engelin  yüksekliği gibi. Bu farklılıklara bakarak hangi görevlerin bayanlarda hangi görevlerin erkekler tarafından yerine   getireceğini söylemek mümkündür. Üç lider davranışı takımdaki sporcuların haz duymaları ve iyi performans  göstermeleri önemli olduğundan,liderin davranmalarına ek olarak bu davranımların ortaya çıkmasındaki faktörleri  öncelik olarak isimlendirilmelidir ( Tiryaki-2000).

Liderliğin Çok Boyutlu Modeli

 
Liderlik her gurup içinde doğal olarak vardır. Liderin olabilmesi için her zaman etkilenenlerin ve etkileyenlerin olması gerekir. Sporda  antrenörlerin, sınıf öğretmenlerinin lider olduğu genel kanıdır. Bununla birlikte liderlik sadece kişisel boyutu ile değil, aynı zamanda  sosyal boyutudur. Lider gurubu belli bir hedef yönelten  ve guruptaki kişiler üzerinde etkileyici  davranışlar sergileyen kişidir. Liderlik, antrenörler, eğitmenler veya  takım kaptanlarıyla sınırlıdır. Her  spor grubunda formal olmayan liderler vardır ki bunlar gurup üzerinde  etkisi olan insanlardır.

Durumsal  özellik; olarak yapılan sporun takım veya bireysel spor  olup olmaması, takımın hedefine, sosyal kültürel çevreye bağlıdır.
Liderin  özellikleri;  olarak liderin cinsiyeti, yaşı mesleki deneyimi, yeteneği, kişiliği düşünülmelidir.
Üyelerin özellikleri olarak liderin cinsiyeti, yaşı meslekteki deneyimi, yeteneği kişiliği düşünülmelidir.
Zorunlu lider davranışı, liderin üstendiği görev gereği  yerine getirilmesi gereken davranışlardır.
Tercih edilen lider davranışı, sporcuların liderden bekledikleri davranış şeklidir.
Gerçek   lider davranışı, liderin sahip olduğu davranışları anlatır.
Performans ve haz,  öncelerin lider davranışlarının bir sonucudur sporcunun performansının iyi veya kötü olmasında  yada haz duyup duymamasında  hem takım elamanlarının özelliklerine hem içinde bulunduğu ortam  hem de liderin davranım şekilleri önemli olmaktadır. Takımın iyi olmasında antrenörün zorunlu davranışlarının önemli bir etken olduğu  düşünülecek olunursa  bir anlamda takım elemanlarının da fazla gösterip  göstermemeleri antrenörün göstermiş olduğu davranımlara  bağlı olmaktadır.

Sonuç:
Antrenörlük  ilgili olarak dile getirmek istenen konu antrenörlüğün ettiği ile ilgili olacaktır. Kanada Antrenörlük Birliği, Antrenörlük Etiği Danışma üyeleri arasında yapılan bir worksop sonucunda antrenörlüğün 4 temel etiği üzerine anlaşmışlar. 4 etik ilke şunlardır:

• Katılanlara Saygı: Bu ilke  spora katılan herkese antrenörün saygı duyması gerektiğini anlatır. Her katılan kendine özgü bir değerdir ve saygıya layıktır. Antrenör katılanların cinsiyet, ırk, köken, sportif potansiyeli, renk, cinsel yönelimleri, din politik inançları, sosya-ekonomik durumu, evlilik durumu olarak  ve diğer koşullara göre birilerini değerli, birilerini değersiz göremez.
• Antrenörlülüğün sorumlulukları: Antrenörün uygun eğitimle üst düzey meslek bir yeterliliğe sahip olması zorunludur. Güncel biliye sahip olma, kişisel öğrenme çabasıyla  antrenörlük öğretim becerileri ve araştırmalarda bulunma, meslektaşlarıyla tartışmalara, worksoplara, kurslara, konferanslara katılma antrenörlük hizmetlerinin diğerlerine izin vermeme, antrenör olarak davranımlarını etkileyebilecek tutumları, inançları değerleri başkalarına zarar vermemesini sağlamalıdır.
• İlişkilerde dürüstlük:   Antrenör dürüst olmalıdır. Başkalarıyla ilişkilerinde namuslu olmalıdır. Antrenör davranımlarını başkalarını nasıl etkileyebileceğine ilişkin bir yetenek geliştirmelidir.
• Spora saygı: Antrenör sporun bireylerde, takımlarda genelde de toplumun gelişimi için çaba harcamalıdır. Değerleri korumalı ve eleştirmelidir.

Barbaros ÇELENK
Hacettepe Üniversitesi
Spor Bilimleri ve Teknolojisi Yüksekokulu

 


Haberi Paylaş